Ansiedade creativa, afonía e libros de amigas / Ansiedad creativa, afonía y libros de amigas

Esta fin de semana quedeime sen voz. Despois de días de si, non, si, non, ao final acabei por poñerme mala. Veño de pasar un sábado e domingo de silencio imposto e sofá, lendo libros que tiña comezados, vendo o capítulo dalgunha serie, escribindo un pouco, bebendo infusións con mel, sopas quentes, e comendo algunha outra cousa saborosa. Por sorte foi un estado de enfermidade que non se me levou a fame (de ler, escribir e comer). Pero non todo é tan romántico no sentido popular do termo: escribo este texto xa medio a escuras, tusindo coma unha cadela, e cun pano para os mocos ao lado. 

Deixando iso claro —que todo o que vou contar a continuación pasou entre tose e mocos —, podo contar que aproveitei para ver en diferido a xornada Ansiedade e esperanza na nova cultura organizada polo Consello da Cultura Galega, e na que participaron Remedios Zafra, Iria Veiga e Marga Tojo. Avisoume o meu amigo Adri por se quería ir canda el a Santiago e vela en directo, pero non me foi posible e gardeime a ligazón para poder vela máis tarde. 

Resultoume moi pracenteiro poder escoitar devagar —no meu sofá, cun café nas mans, co móbil en modo avión e controlando ás miñas ganas de facerlle unha foto a pantalla mentres o vía— unhas conferencias que falan xusto do estado de aceleración no que nos atopamos, referido neste caso ao eido creativo pero —penso que— extrapolable a moitos outros. “Deslumbradas polos focos como coellos na estrada”, reflexionaba Zafra, citando a súa vez un fragmento do Tres Guineas de Virginia Woolf.

Coellos desulmbrados e angustiados e, ademais, soas e sós, e competindo as unhas coas outras. Unha radiografía triste que terminaba, porén, cunha reivindicación do poder —aínda— transformador da cultura, pero, iso si, pasando pola unión e compañeirismo entre as traballadoras e traballadores do eido creativo. 

Antes e despois de ver este vídeo (pódese ver aquí) estiven lendo dous libros escritos por dúas amigas miñas. As tolas que non o eran, de Carmen V. Valiña, un ensaio sobre as mulleres internas no manicomio galego de Conxo entre os anos 1885 e 1936. E Cartografías Nómadas, de Olga Blázquez, unha novela neste caso sobre un momento na vida dunha rapaza normal, á que lle pasan cousas cotiás, e que se obsesiona con subir unha vía de escalada, unha vía de grao considerado “baixo”, é dicir, que non se consideraría unha grande proeza no mundo da escalada. 

Sentín moita alegría lendo os libros destas amigas. Teríalles mandado un audio de WhatsApp de non ser pola miña ausencia total de voz, para dicirlles: “Tía, estame encantando o teu libro!”. 

Unhas horas antes desta fin de semana, esta última amiga publicou no seu Instagram un texto no que manifestaba o seu desexo de crear unha editorial chamada “Editorial MIS/AMIGAS”. Di así (traduzo do castelán):

«Nome do negocio: «Editorial As miñas/AMIGAS». Lema: «o que din as miñas amigas vai a misa». Este sería o chiringuito que eu montaría. O que escribisen as miñas amigas publicaríao.

[…] 

O único criterio empregado para a selección de manuscritos é a amizade. E o único obxectivo é percibir unha remuneración polo que facemos: diñeiro (pero non en plan flipadas girl boss, senón en plan proletarias encabuxadas dáme o meu puto diñeiro para vivir)». E sei que todo sería máis honesto que o que ocorre no mundo editorial actual, onde o nepotismo,o enchufismo e o lambecuísmo («networking») campan ás súas anchas, pero o relato cultural é o da calidade literaria, o ecléctico, o diferente, o que mestura xéneros, o brillante, etc. 

[…] 

E escribir por vocación segue sendo mellor visto que escribir para publicar-e-gañar-diñeiro-e-vivir-foder. Pero eu dígoo cun certo orgullo de clase: arrástrome de editorial en editorial mandando manuscritos, mando o portfolio a revistas do corazón ou de alpinismo. Rexéitanme sempre. Gardamos o teu CV. Non quero que me publiquen por ego, senón por diñeiro. E, ao mesmo tempo: oxalá a abolición do traballo. Escribo moitas cousas que non cobro porque polo menos así sigo facendo currículo, dígome. E intento escribir a maioría das veces cosas que me gustan, polo menos. Polo camiño, adquiro tamén unha conciencia brutal de clase en relación ao traballo doméstico. E mando manuscritos e cociño. E fantaseo coa Editorial As miñas/AMIGAS á vez que desexo unha barricada que desfaga o diñeiro».

Unha cousa que penso nos está a ocorrer —ou ocorreu sempre— é a ocultación do difícil dos procesos, do tedioso, do aburrido, do precario, cando acadamos o obxectivo desexado. Ese fake it until you make it que está de moda, que consiste en aparentar —no mundo da aparencia— que tes todo baixo control cando non o tes para nada e, despois, cando adquires certo control, ocultas como foi que chegaches ata alí. 

Di Zafra na súa conferencia que, tras sufrir moitos deses impedimentos, moitas das persoas que despois acceden, por exemplo, a ser parte do xurado dun premio literario, poñen en práctica as mesmas dinámicas das que foron vítimas. Por iso gustoume o exercicio que fixo a poeta Yolanda Castaño publicando Economía e Poesía, un ensaio no que, precisamente, dá conta dese deserto camiñado por ela mesma. 

No canto de gozar da vitoria —que neste eido nunca se sabe canto pode perdurar— Castaño fai un acto de xustiza, un agasallo, e tamén o mesmo reclamo que Zafra: témonos que unir entre as creadoras, recuperar o sentimento de compañeirismo, deixar de competir entre nós, esixir uns mínimos e non aceptar traballar de balde porque podemos, ou para obter un suposto recoñecemento, porque esa decisión afectará a todas as demais, e ao que despois poderemos reclamar todas. 

Noutra conversa con esta última amiga que tivo lugar unhas semanas atrás, falamos da importancia de nos dar recoñecemento entre nós, no canto de perseguir as historias de éxito meteórico. Celebrar ás nosas amigas e coñecidas porque, no día a día, de quen realmente tomamos exemplo e aprendemos, é das persoas que temos máis preto. Delas e deles é que obtemos inspiración e folgos para dar pasos. 

Unha forma de pensar que, se cadra, pode tamén ser menciña contra a envexa e os celos. Cambiar a lóxica da competencia, unha vez máis, pola da compañeirismo. Debúxannos en barquiñas illadas, pero a realidade é que estamos todas xuntas no mesmo barco, loitando de forma precaria e individual por acadar algo, xogando con cartas que moitas veces van marcadas. Por iso: no canto de traballar soas para ser a que obtén o éxito á conta das demais, tecer lazos e traballar todas xuntas. Por min e por todas as miñas compañeiras. 

Tras terminar os libros e as xornadas estiven un bo anaco revisando o meu poemario en galego, e buscando premios de poesía. Mergúllome nun listado infinito. Nas bases dun deles leo:

“Tanto as persoas e obras que resulten premiadas como os autores e as obras non premiadas cederán os dereitos de reprodución, distribución, comunicación pública e transformación das obras en calquera das modalidades de explotación existentes e coñecidas ao día da data, polo prazo máximo de duración dos mesmos previsto no Texto Refundido da Lei de Propiedade Intelectual, é dicir, ata o seu paso ao dominio público. Esta cesión realizarase polo autor de forma expresa e sen contraprestación”. 

Pfffff. Agobio. Iso que significa? Canto tempo é ese que recolle a Lei de Propiedade Intelectual? O meu poemario… criaturiña, aquí, na miña casa, tan fráxil, pero tan forte, tan meu, deixalo só por aí… a ver se mo coidan ou que… 

Xa despois de cear, metidiña na cama, comezo outro libro desta última amiga: A montaña apócrifa. Ámbolos dous, este e Cartografías Nómadas, merqueinos na Libraría Desnivel na miña última visita a Madrid. Que gusto perderse entre os andeis desa libraría tan bonita esperando atoparte cos libros dunha amiga. Cando levo 10 páxinas xa estou desexando mandarlle un audio e dicirlle: “Tía, encántame o que escribes. Fundamos a Editorial AS MIÑAS/AMIGAS?????”. 


(CAST)

Este fin de semana me quedé sin voz. Después de días de sí, no, sí, no, al final acabé por ponerme mala. Vengo de pasar un sábado y domingo de silencio impuesto y sofá, leyendo libros que tenía comenzados, viendo el capítulo de alguna serie, escribiendo un poco, bebiendo infusiones con miel, sopas calientes, y comiendo alguna otra cosa sabrosa. Por suerte fue un estado de enfermedad que no se me llevó el hambre (de leer, escribir y comer). Pero no todo es tan romántico en el sentido popular del término: escribo este texto ya medio la oscuras, tosiendo como una perra, y con un paño para los mocos del lado. 

Dejando eso claro —que todo lo que voy a contar a continuación pasó entre tos y mocos —, puedo contar que aproveché para ver en diferido la jornada Ansiedade e esperanza na nova cultura organizada por el Consello da Cultura Galega, y en la que participaron Remedios Zafra, Iria Veiga y Marga Tojo. Me avisó mi amigo Adri por si quería ir con él a Santiago a verla en directo, pero no me fue posible y me guardé el enlace para poder verla más tarde. 

Me resultó muy placentero poder escuchar despacio —en mi sofá, con un café en las manos, con el móvil en modo avión y controlando a mis ganas de hacerle una foto a la pantalla mientras lo veía— unas conferencias que hablan justo del estado de aceleración en el que nos encontramos, referido en este caso al campo creativo pero —pienso que— extrapolable a muchos otros. “Deslumbradas por los focos como conejos en la carretera”, reflexionaba Zafra, citando su vez un fragmento del Tres Guineas de Virginia Woolf. 

Conejos desulmbrados y agobiados y, además, solas y solos, y compitiendo las unas con las otras. Una radiografía triste que terminaba, sin embargo, con una reivindicación del poder —aún— transformador de la cultura, pero, eso sí, pasando por la unión y compañerismo entre las trabajadoras y trabajadores del campo creativo. 

Antes y después de ver este vídeo (se puede ver aquí) estuve leyendo dos libros escritos por dos amigas mías. As tolas que non o eran, de Carmen V. Valiña, un ensayo sobre las mujeres internas en el manicomio gallego de Conxo entre los años 1885 y 1936. Y Cartografías Nómadas, de Olga Blázquez, una novela en este caso sobre un momento en la vida de una chica normal, a la que le pasan cosas cotidianas, y que se obsesiona con subir una vía de escalada, una vía de grado considerado “bajo”, es decir, que no se consideraría una grande proeza en el mundo de la escalada. 

Sentí mucha alegría leyendo los libros de estas amigas. Les habría mandado un audio de WhatsApp de no ser por mi ausencia total de voz, para decirles: “Tía, me está encantando tu libro!”. 

Unas horas antes de este fin de semana, esta última amiga publicó en su Instagram un texto en el que manifestaba su deseo de crear una editorial llamada “Editorial MIS/AMIGAS”. Dice así:

«Nombre de negocio: «Editorial MIS/AMIGAS». Lema: «lo que dicen mis amigas va a misa». Este sería el chiringuito que yo montaría. Lo que escribieran mis amigas lo publicaría. 

[…]

El único criterio empleado para la selección de manuscritos es la amistad. Y el único objetivo es percibir una remuneración por lo que hacemos: dinero (pero no en plan flipadas girl boss, sino en plan proletarias cabreadas dame mi puto dinero para vivir)». Y sé que todo sería más honesto que lo que ocurre en el mundo editorial actual, donde el nepotismo, el enchufismo y el lameculismo («networking») campan a sus anchas, pero el relato cultural es el de la calidad literaria, lo ecléctico, lo diferente, lo que mezcla géneros, lo brillante, etc.

[…]

Y escribir por vocación sigue siendo mejor visto que escribir para publicar-y-ganar-dinero-y-vivir-joder. Pero yo lo digo con un cierto orgullo de clase: me arrastro de editorial en editorial mandando manuscritos, mando el portfolio a revistas del corazón o de alpinismo. Me rechazan siempre. Guardamos tu CV. No quiero que me publiquen por ego, sino por dinero. Y, al mismo tiempo: ojalá la abolición del trabajo. Escribo muchas cosas que no cobro porque al menos así sigo haciendo currículum, me digo. E intento escribir la mayoría de las veces cosas que me gustan, al menos. Por el camino, adquiero también una conciencia brutal de clase en relación al trabajo doméstico. Y mando manuscritos y cocino. Y fantaseo con la Editorial MIS/AMIGAS a la vez que deseo una barricada que deshaga el dinero».

Una cosa que pienso nos está ocurriendo —u ocurrió siempre— es la ocultación de lo difícil de los procesos, de lo tedioso, de lo aburrido, de lo precario, cuando alcanzamos el objetivo deseado. Ese fake it until you make it que está de moda, que consiste en aparentar —en el mundo de la apariencia— que tienes todo bajo control cuando no lo tienes para nada para, y después, cuando adquieres cierto control, ocultas cómo fue que llegaste hasta allí. 

Dice Zafra en su conferencia que, tras sufrir muchos de esos impedimentos, muchas de las personas que después acceden, por ejemplo, a ser parte del jurado de un premio literario, ponen en práctica las mismas dinámicas de las que fueron víctimas. Por eso me gustó el ejercicio que hizo a poeta Yolanda Castaño publicando Economía e Poesía, un ensayo en el que, precisamente, da cuenta de ese desierto caminado por ella misma. 

En vez de disfrutar de la victoria —que en este campo nunca se sabe cuanto puede perdurar— Castaño hace un acto de justicia, un regalo, y también el mismo reclamo que Zafra: nos tenemos que unir entre las creadoras, recuperar el sentimiento de compañerismo, dejar de competir entre nosotras, exigir unos mínimos y no aceptar trabajar gratuitamente porque podemos, o para obtener un supuesto reconocimiento, porque esa decisión afectará a todas las demás, y a lo que después podremos reclamar todas. 

En otra conversación con esta última amiga que tuvo lugar unas semanas atrás, hablamos de la importancia de darnos reconocimiento entre nosotras, en vez de perseguir las historias de éxito meteórico. Celebrar a nuestras amigas y conocidas porque, en el día a día, de quien realmente tomamos ejemplo y aprendemos, es de las personas que tenemos más cerca. De ellas y de ellos es que obtenemos inspiración y aliento para dar pasos. 

Una forma de pensar que, a lo mejor, puede también ser remedio contra la envidia y los celos. Cambiar la lógica de la competencia, una vez más, por la del compañerismo. Nos dibujan en barquiñas aisladas, pero la realidad es que estamos todas juntas en el mismo barco, luchando de forma precaria e individual por alcanzar algo, jugando con cartas que muchas veces van marcadas. Por eso: en vez de trabajar solas para obtener el éxito a costa de las demás, tejer lazos y trabajar todas juntas. Por mí y por todas mis compañeras. 

Tras terminar los libros y de ver la jornada estuve un buen rato revisando mi poemario en gallego, y buscando premios de poesía. Me sumerjo en un listado infinito. En las bases de uno de ellos leo:

“Tanto las personas y obras que resulten premiadas como los autores y las obras no premiadas cederán los derechos de reproducción, distribución, comunicación pública y transformación de las obras en cualquiera de las modalidades de explotación existentes y conocidas al día de la fecha, por el plazo máximo de duración de los mismos previsto en el Texto Refundido de la Ley de Propiedad Intelectual, es decir, hasta su paso al dominio público. Esta cesión se realizará por el autor de forma expresa y sin contraprestación”. 

Pfffff. Agobio. Eso que significa? Cuanto tiempo es ese que recoge la Ley de Propiedad Intelectual? Mi poemario… criaturita, aquí, en mi casa, tan frágil, pero tan fuerte, tan mío, dejarlo solo por ahí… a ver si me lo cuidan o… 

Ya después de cenar, metida en la cama, comienzo otro libro de esta última amiga: La montaña apócrifa. Ambos, este yCartografías Nómadas, los compré en la Librería Desnivel en mi última visita a Madrid. Que gusto perderse entre las estanterías de esa librería tan bonita esperando encontrarte con los libros de una amiga. Cuando llevo 10 páginas ya estoy deseando mandarle un audio y decirle: “Tía, me encanta lo que escribes. Fundamos la Editorial Mis/AMIGAS?????”. 

Deja un comentario